Finans Inženerligi we Kredit Riski

  • : preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/atamurad/tmolympiad.org/includes/unicode.inc on line 311.
  • : preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/atamurad/tmolympiad.org/includes/unicode.inc on line 311.
  • : preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/atamurad/tmolympiad.org/includes/unicode.inc on line 311.

Taryhy: Finans Inženerligi ugry 1973-nji ýylda Robert Merton, Myron Scholes we Fisher Blackiň çap eden makalalary bilen başlandy. 1997-nji ýylda Robert Merton we Myron Scholesa Ekonomikada Nobel baýragy berilmegi bilen bu ugur öňküsinden hem meşhur boldy.[Black Scholes rak keseli sebapli 1995-nji ýylda aradan çykdy]. Beýleki matematiki ugurlar bilen deňesdirilende, bu ugur gaty ýaş we şol sebäpli özgerip, ösýän ugur. Financial Engineering/Mathematical Finance/ Financial Mathematics/ Computational Finance hemmesi bir zadyň dürli atlary. Finans Inženerligi yokary matematikany (graduate study level) finansda ulanmagyň ady. Finans injenerliginde ulanylyan matematika ähtimallyk teoriyasy (probability), differensial deňlemeler(partial, stochastic) , statistika, numerik analiz we ş.m. 1997-nji yyldaky Nobel bayragyň berilmeginiň sebäbi hökmünde ýazylan sözler:
"for a new method to determine the value of derivatives”. Olaryn o sozlemde agzalyp gecmese şol makalalarynda stochastic calculus-y finansda(we ekonomikada) birinji gezek ulandylar. “Derivatives” meselesine dolanyp geljek. Finans Inženerlerinin esasy edyan ishi matematiki modelleme. Mysal ucin biržadaky bir kompaniyanyn bahasynyn modellenmesi. Goy St t nji wagtdaky (aydaly) Google firmasynyn bahasyny gorkezsin. Model: ∆St/St=μ∆t+σ∆Wt. Bu yerde μ bir yyllyk ortaca osusi, σ bolsa nabellilikleri gorkezyar. Eger şu modeli kabul etsek onda kabir hasaplamalardan sonra St=e (μ- σ.σ /2)t+ σWt tapylyar.

Telpekler (3 kisiden 3 sany)

Bu yazgi ucin

  • ata 1 telpek goyyar we yazyar: "Yhlasyňa Berekellah, jigim! Başarnyk dileýän PhD-iňde!"
  • poahf 1 telpek goyyar we yazyar: "Berekella!"
  • Gadyr 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"

Comment viewing options

Select your preferred way to display the comments and click "Save settings" to activate your changes.

μ= 10% we σ=20%

μ= 10% we σ=20% yagdayyndaky birzanyn grafikasynya seredelin. Iki uytgesik yol gok we yasyl bilen gorkezilen

Gok μ= 10%, μ= 25%.

Modelimiz yatlalyn:

Modelimiz yatlalyn: ∆St/St=μ∆t+σ ∆Wt
Bu yerde ∆St bir yyllyk "change"i gorkezyar. Yagny sen yylyn basynda 100 bilen baslasan sendaki bir yyllyk uytgesikli koplench μ we shonyn yakynlarynda bolar diyyar[ normal, gaussian distribution bilyan bolsanyz, sho curve-de ortalama μ goyun, standard deviation bolsa σ∆t, yagnyz bir yyllyk osush N(μ,σ∆t) bilen hereket edyar, ∆t=1 bolyar eger 1 yyllyk wagt alsan] μ we σ ny nirden we nadip tapyalar? Ony firmanyn,shu mysalda Google, mundan onki finansal yagdayyna seredip tapylyar. Elbetde munda nabellilikler bar. Yagny 100 bilen baslan firmanyn birzadaky bahasy bir yyl sonra 140 hem bolup biler, 70 nem. Yone sen modele gora aydaly 80% ahtimallyk bilen shu baha 100 bilen 130 arasynda galar, yada 90% bilen 100nin asagyna gacmaz yaly hasapalalmalay edip bilyarsin. 1973 nji ýylda one surulen ∆St/St=μ∆t+σ ∆Wt modeli elbetde birzanyn hereketlerini doly manyda gorkezip bilenok. Sebabi, μ we σ wagta gora uytgeyar. Yagny olar anyk dälde, wagta baglylykda, μ =μ(t) we σ =σ(t), üýtgeýärler. Yone bu yagdayda denlemani chozmek kynlasyar. Yagny Google-nin 2007 yylynda we 2008 yylynda garasylyan ortaca osusi den bolman biler. Hatda 2008 yylynyn icindaku her ayda, her hepdede, yada gunde den dal. Mundan basgada bu modeller St nin “continous”, ýagny yzygiderli bir funksiyadygyny kabul edyaler. Yone St nin bahasynda uly peselmeler(jump) bolup bilyar. Shu wagt birža ustunde isleyan Finans Inženerlerinin esasy ishi shu jump process lerini ozgertmek.

Telpekler (1 kisiden 1 sany)

Bu komment ucin
  • Mergen 1 telpek goyyar we yazyar: "Berekella !!!"

Bu grafiklerie gora sen haysini alarsin...

Gysga vagtlik bir yatirimci/goyum goyiji hokmunde sen bu grafiklerie gora sen haysini alarsin?

gysga wagtlyk

Slava wrote:

Gysga vagtlik bir yatirimci/goyum goyiji hokmunde sen bu grafiklerie gora sen haysini alarsin?

O grafikler simulation. Matlab de St=100xe^(μ- σ.σ /2)t+ σWt kodyny yazyp simulate edyan. Yagny olar bolup bilayjek 2 yagdayyny gorkezyar. Yone millionlarca hatda ondan(infinite aslynda) hem kop durli grafika cykyp bilyar bir yylyn icinde. Gysga(uzyn hem) wagt ucin μ nace uly bolsa sho gowy, sebabi bu senin bir chaklanyan yylda girdeyjini kopeldyar, σ hem nace kici bolsa shonda gowy, risk azalyar. Mysal sen 100 bilen baslasan we bir yylyn icinde 20% ozun ozune maksat edinen bolsan onda durli P[St=100xe^(μ- σ.σ /2)t+ σWt >110]=P[μ- σ.σ /2)t+ σWt > log(1.1)] ahtimallygyny hasaplap, shony maximize edyan μ we σ ny saylamaly...

Mundan basga da yekeje kompaniya birjanysyna maya goyum edeninden sho firmalarynyn sanyny kopeltsen has gowy bolyar. Sebabi portfoliodaky "diversification" bolsa onda umumy σ onkusinden pese gacyar. Bir firmanyn ishi erbet gidip biler, yone sen birtopar firma da maya goyumyn bar bolsa, onda sho bir wagtyn ozunde ansat ansat hemmesinin ishi erbet gidesi yok. Firmalaryny bir pudakdan dalde, durli durli pudaklardan saylamak has hem amatly elbetde...

Kredit Risk bolumuni sonra

Kredit Risk bolumuni sonra yazjak. Shu wagta chenli yazanlaryn barada soraglarynyz, teklipleriniz, kritikalarynyz we shm bolsa aydyberin.

Şu zatlar Harezminiň Alym

Şu zatlar Harezminiň Alym Ýaşlardaky çykyşyndandyr.

-------------------------------------------------
Dostuň garga bolsa, iýjegiň... ehm..
Dostuň garga bolsa, näme iýjegiň bellidir!

Salam Harezmi,

Salam Bezirgen,
Edyan işlerinde ustunlik arzuw edyan. Tuweleme, gyzykly mowzuk. Yone meni gyzyklandiryan bir sorag bar. Egerde birža bahalary belli bir trend yzarlamayan bolsa (random walk) we bahalaryn tapawutlulyklary (variance in stock price) hemişe uytgap duryan bolsa, biz birža bahalarynyn ertirki gun naçe boljagyny chaklap bilmeyaris. Yone sizin aydyşynyza gora biz in bolmanda bahalaryn uytgeyşinin (variance in stock prices) intervalyny çak edip bilyaris, şeylemi?! Sagbolun!

jogap

hudik_tm wrote:

Salam Bezirgen,
Edyan işlerinde ustunlik arzuw edyan. Tuweleme, gyzykly mowzuk. Yone meni gyzyklandiryan bir sorag bar. Egerde birža bahalary belli bir trend yzarlamayan bolsa (random walk) we bahalaryn tapawutlulyklary (variance in stock price) hemişe uytgap duryan bolsa, biz birža bahalarynyn ertirki gun naçe boljagyny chaklap bilmeyaris. Yone sizin aydyşynyza gora biz in bolmanda bahalaryn uytgeyşinin (variance in stock prices) intervalyny çak edip bilyaris, şeylemi?! Sagbolun!

W-Salam Hudaynazar. Senem finans bilen gyzyklanyan ekenin. Bu gaty gowy. Tanysmak we shahsy gurrunler ucin, sana hazir email haty yazmakcy.

Soraga gelsek: senin aydysyn yaly chaklap bolanok. Random walk hypothesis umuman aydanda birzada islesede, kabir yagdaylar birza hereketleri ony yzarlanok. Menin yazanym dine bir (simple) model. Wagt gecidigice taze modeller chykyar. Yone olar dine belli bir yere chenli dusunduuip bilyar. Haysy model Amerikada 9/11 boljagyny chaklap biler? Ya bolmasa bir firmanyn yolbacsylarynyn korrupsiya isine girismegini bilip biler? we shm. Birzadaky investorlar shunyn yaly habary esiden badyna teoriya anry bari gutaryar. Ishin icine psihologiya giryar. Son kosesen son yene teoriya boyunca dowam edyar(random walk)

Behavioral Finance diyip taze ugur hem bar. http://en.wikipedia.org/wiki/Behavioral_finance

Hudaynazar AUCA 2007 ucurimi

Hudaynazar AUCA 2007 ucurimi bolmali, shu yil US'da magistr tamamladi.. Tedjenski'lerden..:)

PS: Syr daldir-a bu zatlar hudaynazar??..:)

quote

Gadyr wrote:

Hudaynazar AUCA 2007 ucurimi bolmali, shu yil US'da magistr tamamladi.. Tedjenski'lerden..:)

PS: Syr daldir-a bu zatlar hudaynazar??..:)

Hawa, gecen telefonda gurlesip tanysdyk Hudaynazar bilen...

Men 2 nji yarymyny hem

Men 2 nji yarymyny hem yazayyn.

“Derivatives” name? Bu ätiýaçlyk(insurance,strahowaniye) ýaly bir zat. Mysal üçin, A howaýollary kompaniyasy kop mukdarda nebit ulanýar. Su wagt(14-nji iyun) nebitiň bahasy 120 dollar bolsa, kompaniýa yene 6 aýdan(14-nji ýanwar 2009)nebitiň bahasynyň 200 dollar bolmagyny caklaýar. Kompaniýa riski azaltmak ucin 14-nji ýanwar(2009) da 120 dollardan nebit almak isleýar we B banky bilen shertnama baglanysýar. Sorag? B banky A howaýollaryndan şu şertnama ucin nace pul almaly? Yagny şu şertnamanyň bahasy nace? Koplenc birzada ulanylyar. Yagny sho nebiitn bahasyny yerine birzadaky bir firmanyn bahasyny ulanyarys. Nebitin bahasy yada birzadaky bir firmanyn bahasy deterministic funksiya dal. Yagny ol x^2, sinx, cosx, e^x yaly funksiya dal. Stochastic funsiya. Shol sebapli bu yerde Newtonyn-Leibnizin tapan calculus'y yoranok. 1940-1950 lerd Yapon alymy Kiyosi Ito nyn tapan Stochastic Calculus'y ulanmaly. Sho 1973 daki sho alymlar shu 1950 lerde tapylan zady finans a ulanyp.Sho yokardaky aydan "derivatives" shertnamasynyn bahasyny tapyalar(black-scholes formula)

Telpekler (1 kisiden 1 sany)

Bu komment ucin
  • Mergen 1 telpek goyyar we yazyar: "Nice :)"

Bondlar

Bond`lar uzyn wagt ucin berilen karz pullar. Mysal Ford kompaniýasyna maýa goýum (investment) ucin gyssagly pul gerek. Auksion edilyar. Ford sana (aydaly) 8 ýyl sonra $10 million berjek bolsa sen Forda shu wagt nace karz pul berersin? Bondlarda coupon hem bolyar, yagny Ford sana 20 yylyn sonunda $10 milliony gaytaryp beryar welin, arada her yyl sana o $10 millionyn (aydaly) 10%-i $1 million "coupon" hokmunde tolap duryar. Bu yerde yene sho sorag? Shu kontraktyn matematiki hasapdan "fair price" nace?

Munda kabir faktorlar rol oynayar elbetde. Birinji bilen 8 yyl sonra bankrot bolmaz diyelin. Hemme coupon lary tolar diyip hasap edelin. Ikinji den hem bu bond'un bahsy sho wagtky bazardaky "interest rate"(prosent) bagly. Onumdaki bir kitapda eger "Interest rate" 12.25% bolsa onda bondun bahasy $8,892,000 diyyar(hasaplanysy ansat) Yagny "perfect market" shertlerinde men Forda shoncha puly karz beryan, ol bolsa 1-nji yyldan 8-nji yylsa chenli her yyl mana $1 million "coupon"lary beryar, ustesine 8-nji yylyn sonunda (face value) $10 million hem beryar.

coupon olcegini (10% diyipdik yokardaky mysalda) uytgetsen we "interest rate" lary uytgetsen bond bahalary hem uytgeyar. Yone muny hasaplamak ansat. sho sanlary formula goyaymaly. Kredit Risk munyn niresinde? Biz Ford bankrot bolmaz diyipdik. Ine ol dogry dal. Hemme firmanyn bankrot bolma ahtimallygy bar. 1% hem bolsa bar. Eger bankrot bolma ahtimallygy 0% bolsa, onda yokardkay hasap dogry[Finans teoriyalarynda umuman aydanda Amerikanyn dowleti bankrot bolmaz diyip hasap edilyar] Yone dal bolsa, onda karz beryan adam ustune "risk premium" den peydalanmaly. Sana $8,889,200 bermeyade has az bir pul karz beryar. Ine muny bolsa hasaplamak kyn. Birtopar model bar teklip edilyan. Kredit Risk umuman gaty yash tema 90laryn sonunda 2000lerin basynda moda bolup baslady. Finans Inženerliginie aydysym yaly 1997 de Nobel bayragyny berdile, yone Hazir Kredit Risk-e Nobel bayragy berilenok, sebabi bu teoriya doly manyda ustunde islenilmedik...

Telpekler (1 kisiden 1 sany)

Bu komment ucin
  • Style 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"

srg

Harezmi sen bondlar hakynda biraz gurrun bersene kyn gormesen, manada extra info bolar. Menin bilyanim meselem bondy private sectora dalde dovlede berler, yada tersi dovlet private sectora berer ve belli mohletleyin alarsyn ve shol taryhda ne on tolap bilyan nede son tolap bilyan her haysysyny etsende penalty toleyan. eger men yaly iyjegini zordan tapyanlar gidip stock exchange'den bond alyp ya berip bilyarmi?Eger biraz gurrun bersen men shu bond meselesinde kabir soraglar sorap bilerin.

quote2

Style wrote:

Harezmi sen bondlar hakynda biraz gurrun bersene kyn gormesen, manada extra info bolar. Menin bilyanim meselem bondy private sectora dalde dovlede berler, yada tersi dovlet private sectora berer ve belli mohletleyin alarsyn ve shol taryhda ne on tolap bilyan nede son tolap bilyan her haysysyny etsende penalty toleyan. eger men yaly iyjegini zordan tapyanlar gidip stock exchange'den bond alyp ya berip bilyarmi?Eger biraz gurrun bersen men shu bond meselesinde kabir soraglar sorap bilerin.

Soragyn has kop market bilen baglanysykly.
Men has kop teori bilyan :)
Hudaynazar bulary has gowy bilyandir, sorap goreyin hany shona...

Style, Bondy sirketler

Style,
Bondy sirketler ozlerine kapital doretmek maksady bilen bazara cykaryarlar.Beyle bondlara 'corporate bondlar' hem diyilyar. Ony herkim alyp bilyar. Islesen sen shu yagdayin-da hem alyp bilersin. Online brokerler bar, broker fee tolap bond alyarsin belli bir mohlet bilen. Mundan bashga-da hokumet bondlary bolyar. Bular hem shol dowletin hokumeti tarapyndan dowlet cykdayjylaryny maliyalasdirmak maksady bilen bazara hodurlenyar. Hokumet bondlary has az riskli bolandygy sebapli olara pes goterim tolenyar. Sen maya goyujy hokmunde islendik bondlary alyp bilersin. Yone sen shirket ya-da hokumet bomanlygyn sebapli bond cykaryp satyp bilmersin.

Telpekler (2 kisiden 2 sany)

Bu komment ucin
  • Harezmi 1 telpek goyyar we yazyar: "Sagbol."
  • Style 1 telpek goyyar we yazyar: "Sag bol Hudaynazar."

Harezmi dost gowy tema

Harezmi dost
gowy tema deginipsin. men gecen yil Msc okayarkam kellani iydi shu sapaklar. esasan hem Options,futures and derivatives yaman kosedi.yone alyp cykdyk Hudaya shukur. birem Research Methods in Finance alypdym Prof Stephen Hall`den. LSE `de mugallym bolan we shu ugurdan expert`lerin biri.
gyzykly ugur yone kynrak birazajyk

Telpekler (1 kisiden 1 sany)

Bu komment ucin
  • Harezmi 1 telpek goyyar we yazyar: "Berekella. Ustunlik hemran bolsun!"

quote

diplomat2009 wrote:

Harezmi dost
gowy tema deginipsin. men gecen yil Msc okayarkam kellani iydi shu sapaklar. esasan hem Options,futures and derivatives yaman kosedi.yone alyp cykdyk Hudaya shukur. birem Research Methods in Finance alypdym Prof Stephen Hall`den. LSE `de mugallym bolan we shu ugurdan expert`lerin biri.
gyzykly ugur yone kynrak birazajyk

Tuweleme, Annaguly.
Hany onam owrenenlerin ishe girmegine zada komek etdimi onam? :-)
Ya PhD okajak bolyanmy?

ishe girmage komek etmedi,

ishe girmage komek etmedi, sebabi kriz geldi..garamanlay da :=)
yone phd ucin komek etdi.ba$ladyk oza.UK`de funding kynrak yone alip cykmali
kyncylyk yok ejizlik bar dunyade

Telpekler (2 kisiden 2 sany)

Bu komment ucin
  • Harezmi 1 telpek goyyar we yazyar: "Tuweleme. Sana PM iberyan hazir.."
  • Tahyr2005 1 telpek goyyar we yazyar: " Berekella!"